صنایع دستی
موضوعات داغ

هنر دوره اشکانی

هنر دوره اشکانی

شاهنشاهی اشکانی ( 247 پ م . 224 م ) که با نام امپراطوری پارت‌ ها نیز شناخته می‌شود ،

یکی از بزرگترین قلمرو های فرمانروایی جهان را اداره کردند .

پارت ، محل سکنای پارتیان ، استان خراسان امروزی است .

پایتخت اولیه آن ، شهر صد دروازه در نزدیکی دامغان قرار داشت .

پارت‌ ها با تکیه بر روحیه جنگجویی و شجاعت خود و نیز مهارتشان در سوارکاری و تیراندازی

به تدریج به مناطق هم جوار خود حاکم شدند .

اشکانی‌ ها به دلیل تصرفات گسترده‌ شان سه پایتخت داشتند ،

که شامل نیسا ( عشق آباد ترکمنستان ) ، صد دروازه در جنوب دامغان و تیسفون در عراق می‌شد .

زبان رایج آنان پهلوی اشکانی بود ، اما برای تجارت از زبان یونانی استفاده می‌کردند .

اشکانیان پس از اقتدار سیصد سال در حفظ سنت‌های ایران

از جمله رسم‌ الخط ایرانی و رونق تجارت جاده ابریشم تلاش کردند .

مهمترین شهر های اشکانیان

از مهم‌ترین شهر های اشکانی می‌توان به

تخت‌سلیمان ، داراب گرد ، فیروزآباد ، هاترا در میان رودان شمالی و نیسا اشاره کرد .

اشکانیان به دلیل برخورداری از روحیه نظامی تاکید زیادی بر هنر نداشتند ،

اما با کاوش‌های به عمل آمده از نیسا و دورااروپوس آثار مهمی از اشکانیان به دست آمده است .

پارتیان توانستند تداومی را در هنر ایران تامین کنند و بین هنر هخامنشی و هنر ساسانی پلی بزنند .

نگارگری

نگارگری در دوره اشکانیان شامل ، گردش نرم و خطوط آزاد و نقش‌های تخیلی است .

تاثیر برگهای کنگره‌ دار یونانی و الهام‌ گیری از گل‌ ها ، بوته‌ ها ، برگ‌ ها

و میوه‌های درختان به خوبی به چشم می‌خورد .

نگارگران پارتی دسته‌ های پیچک را دو نیم کرده و آن را پشت به پشت هم گذارده

و از مجموع آن عنصری تزیینی به نام عربانه یا اسلیمی شکل گرفت .

در آن شکل‌ های گل و بوته و پرندگان و جانوران به فرمان خطوط گردان تابیده می‌سپردند

و نقش‌ مایه هندسی و گاه انتزاعی به وجود می‌آوردند .

هنر دوره اشکانی
برگی از کتاب ارژنگ مانی

معماری

دوره اشکانی یکی از مهم‌ ترین دوران تاریخ معماری و شهرسازی ایران است .

در این دوره شهر سازی در ایران اجرا شد و شهرهای زیادی ساخته و یا دوباره بازسازی و مرمت شده است .

معماری این دوره وارث سنت‌‌ های گوناگونی همانند

سنت‌ های کهن آسیای مرکزی ، ویژگی معماری داخلی فلات ایران ،

از سوی دیگر سنت‌ های رایج معماری یونانی و فتح بین‌النهرین بر این تنوع افزوده شد

و طرح و نقشه شهر ها شطرنجی و در بعضی شهر ها به اجرا درآمده است .

از مهم‌ترین دستاورد های هنر اشکانی ،

معماری و شهرسازی دایره‌ای و ابداع ایوان گنبد ، قوس و طاق گهواره‌ ای به شمار می‌رود .

اشکانیان با آگاهی به برتری شهر های دایره‌ ای

که دفاع و حراست از آن آسان‌ تر از طرح‌های مستطیل شکل است ،

این سبک شهر سازی را پذیرفت .

خانه های دوران اشکانی

ساخت خانه‌ ها در این دوره با حیاط مرکزی و گاها دو طبقه بودند .

مهم‌ترین بخش خانه در ضلع جنوبی حیاط واقع شده و سقف خانه‌ها مسطح بوده

و از طاق‌ های ضربی برای پوشش سقف اتاق‌ها استفاده می‌کردند .

همچنین دسترسی به پشت بام از طریق پلکانی واقع در حیاط امکان‌پذیر بود .

برای ساختن بناها از مصالح آجر ، خشت با ملات گچ استفاده شده است .

از پدیده‌ های نوظهور دوره پارتیان استفاده از گچ برای اولین بار در تزیینات بوده است .

در این دوره استفاده از گچ جای خود را در معماری باز کرد و گچبری رونق یافت .

هنر دوره اشکانی
کاخ فیروز آباد

آثار تاریخی و نمای داخلی ساختمان های اشکانی

از آثار این دوره قلعه یزدگرد ، کاخ آشور ، کاخ کیش ، معبد شمش و کوه خواجه می توان اشاره کرد .

گچبری در این دوره با استفاده از

ملاط گچ آمیخته با خاک مرمر با اسلوب کنده‌کاری و قالب‌ گیری اجرا گردیده ،

که در این شیوه‌ ها رنگ‌ آمیزی معمول بوده است .

تزیینات رنگی نقوش هندسی و گیاهی و نقاشی حیوانات

و انسان‌ ها بر روی گچ از کوه خواجه به دست آمده است .

علاوه بر رنگ‌ آمیزی با ایجاد تضاد رنگی بین طرح و زمینه

در اسلوب قالب‌ گیری مبادرت به برجسته‌ نمایی بیشتر طرح‌ ها می‌کردند .

از ویژگی بارز هنر اشکانی چهره‌ سازی واقع‌ گرا و تمام‌ رخ

و استفاده از نقش‌ مایه‌ های معماری در قالب ترکیب‌ بندی‌ ها و استفاده مکرر از نقوش است .

بناهای دوره اشکانی در نمای بیرون با روش یونانی و در بخش داخلی شیوه‌ ی شرقی و ایرانی است .

تنوع استفاده از مواد و مصالح یکی از ویژگی‌ های معماری دوره اشکانی است ،

که این موضوع سبب پدید آمدن سبک‌ ها و سنت‌ های گوناگون در این دوره شده است .

فلز

ظروف فلزی عصر اشکانی به شیوه تلفیقی ساخته شده

به گونه‌ ای که شکل جام‌ ها و ساغر ها از تکوک‌ های هخامنشی تقلید شده ،

اما تزیینات آنها به شیوه یونانی بوده و با عناصر هنر اشکانی کامل شده است .

همچنین فنون فلزکاری این دوره را می‌توان

در ساخت پیکره‌ های مفرغی که همزمان با پیکره‌های سنگی رواج داشته مشاهده نمود .

پیکره‌ های کشف شده نشان از فن ریخته‌ گری و مهارت مفرغ‌ کاران اشکانی است

و دقت بالای آن در واقع‌ نمایی در چهره و پوشاک را نشان می‌دهد .

نمونه این مجسمه‌ ها مفرغی از گور های شمی در نزدیکی مال امیر در خوزستان پیدا شده ،

که احتمالا یکی از آنها مجسمه فرماندهان ایلامی است .

از دیگر آثار دو کاسه نقش برجسته است .

یکی از عوامل رشد فلزکاری در این عصر ضرب سکه و جواهرات و تزیین لباس است .

هنر دوره اشکانی
ریتون فلزی اشکانی

سفال

در دوره اشکانی صنعت لعاب‌ دهی در سفال رونق یافت

و به خصوص استفاده از لعاب یکرنگ برای پوشش داخلی و سطوح خارجی ظروف سفالین معمول گردید .

قشر ضخیمی از لعاب بر روی تابوت‌های سفالی استفاده شده

و رنگ این لعاب‌ ها سبز روشن تا آبی فیروزه‌ ای رنگ است .

سفالینه‌ های اشکانی به دلیل کاربرد روزمره و استفاده مردم عادی کمتر جنبه هنری داشت .

سفالگری در این دوره در نواحی مختلف بین‌ النهرین مانند سامرا ، تیسفون و بابل شناخته می‌شود .

هنر دوره اشکانی
ریتون سفالی اشکانی

پارچه بافی

اشکانیان از سمت مشرق وارد ایران شدند و پس از براندازی دولت سلوکی امپراطوری وسیعی را به وجود آوردند .

اشکانیان در طول پادشاهی خود به تدریج نفوذ هنر یونانی را محو کرده

و ویژگی‌های هنر و تمدن هخامنشیان را احیا نمودند .

طبق بررسی باستان‌شناسان شکل لباس‌های رایج این دوره یقه گرد است

و در ناحیه جلوی گردن لباس ، شکافی رو به پایین وجود دارد .

به طور کلی می‌توان گفت اشکانیان به لباس‌ های مادی ملبس بودند

و برای تزیین حاشیه‌ ها از قلاب‌ دوزی استفاده می‌کردند .

هنر دوره اشکانی
پارچه دوران اشکانی

نقاشی و موسیقی

دوره اشکانی تجلی نقاشی دیواری است ، که توانست نقش مهمی در تزیینات معماری این عهد ایفا کند .

مهم‌ ترین مراکز این هنر کوه‌ خواجه در سیستان و منطقه دورااروپوس در سوریه کنونی بوده است .

این نقاشی‌ ها دارای طرح‌ های ساده و تزیینی نقش

گیاهان ، جانوران و انسان با حرکت‌های آزاد را در بر می‌گیرد .

طرح‌ ها با استفاده از رنگ تخت و قلم‌گیری و نقوش خاص ایرانی

چون گل نیلوفر، برگ کنگر و … اجرا شده‌ اند .

اشکانیان علاقه به موسیقی در میادین جنگ داشتند ،

این سازها شامل، شیپور ، کرنا ، سنج‌ های برنجی و دهل‌ های چرمی استفاده می‌کردند

و در مجالس شادی از ساز های بادی همراه نی و سنتور می‌نواختند .

هنر اشکانی میراثی است ، که همراه با دیگر جنبه‌های فرهنگی این عصر

به دوره‌ های بعد به ویژه ساسانیان انتقال یافت و توانست با شکوه و عظمت هنر ساسانی فراگیرتر شود .

بسته بندی صنایع دستی
پته دوزی چیست و چه کاربردهایی دارد
صنایع دستی برتر ایران 

لطفا نظرات خود را در رابطه با هنر و صنایع دستی دوران اشکانی با ما در میان بگذارید

از سایر آثار هنری در چکه ها دیدن نمایید .

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن